Đam mê âm nhạc từ nhỏ, năm 15 tuổi, Quốc Dũng đã trình diễn mandolin trên truyền hình trong dàn nhạc đại hòa tấu. Bản nhạc đầu tiên được ông viết khi mới 11 tuổi. Nhưng đó chỉ là một nhạc phẩm không lời. Phải đến năm 17 tuổi ông mới hoàn chỉnh bản nhạc đó thành ca khúc đầu tay Em Đã Thấy Mùa Xuân Chưa.

---

Đọc thêm: Quốc Dũng & Những sáng tác để đời

Nhạc sĩ Văn Dung tâm sự: Một buổi tối năm 1977, như thường lệ, tôi lấy sách ra đọc, nhưng đọc mãi mà không thấy chữ đâu, chỉ nghe đâu đó trong vô thức nhạc điệu và rồi những giai điệu ca từ cứ thế ào ạt tuôn trào: Những bông hoa trong vườn Bác / Tỏa ngát hương mang tình yêu mênh mông của Người ..

Nói ra thì nhiều người không tin, nhưng tôi không lý giải nổi điều kỳ lạ này. Khi tôi cảm thấy việc viết một ca khúc về Bác hình như không thể thực hiện được thì bài hát lại ra đời. Ca khúc được viết hai lời chỉ trong một tiếng đồng hồ. Có lẽ, đó là rất nhiều suy nghĩ, tình cảm kính yêu của tôi đối với Hồ Chủ tịch đã được dồn nén từ lâu, để một ngày trở thành giai điệu.

Chồng của ca sĩ Bảo Yến tâm sự: "Tôi viết Điệp Khúc Mùa Xuân năm 1974. Lúc đó mùa Xuân tới, mùa Xuân thì phải thanh bình nhưng mùa Xuân của năm 1973-1974 thì vẫn còn chiến tranh khốc liệt nên tôi viết bài này trong tâm trạng buồn khi đang ở Sài Gòn. Sau ngày giải phóng 15 năm, bài hát như được 'sống' lại vậy. Tôi cũng khá bất ngờ vì bài hát của tôi được mọi người hát rất nhiều. Nhiều ca sĩ từng hát bài này lắm và hầu như ai hát cũng hay cả".

Nhạc sĩ Nguyễn Huy Hùng kể rằng, vào năm 1982, anh có chuyến đi thực tế đến Trại cải tạo giáo dục thanh thiếu niên hư tại huyện Giằng để làm phóng sự và tìm kiếm cảm hứng sáng tác. Từ Đà Nẵng, anh đến với vùng rừng núi xa xôi, hẻo lánh đượm buồn nhưng cũng lắm thú vị. Sáng hôm ấy, khi những giọt sương còn đọng trên cành lá, nhìn xa xa học sinh tíu ta tíu tít như đàn chim non cắp sách đến trường trong bộ quần áo vải mộc trên triền đồi trông thật đáng yêu. Hình ảnh ấy quá đỗi trong sáng, hồn nhiên, khiến nhạc sĩ Nguyễn Huy Hùng dậy lên bao cảm xúc. "Không hiểu sao lúc đó mọi thứ diễn ra trước mắt tôi thật ấn tượng, trong trẻo. Ngay đêm hôm đó, tôi hoàn thành ca khúc Niềm Vui Của Em. Mỗi lần nhớ lại, cảm xúc ấy vẫn ngỡ như ngày hôm qua" - nhạc sĩ Nguyễn Huy Hùng tâm sự.

Bài Ca Tết Cho Em luôn gợi lại cho Quốc Dũng và Bảo Yến ký ức đẹp về mối tình nồng nhiệt, đầy mê đắm. "Thời điểm đó, Bảo Yến làm thư ký cho Đài truyền hình TP.HCM, tôi thì chơi guitar cho ban nhạc của đài. Để bày tỏ tình yêu dành cho Yến, tôi viết tặng cô ấy ca khúc này", nhạc sĩ Quốc Dũng chia sẻ.

Danh ca Bảo Yến cũng từng thổ lộ rằng, ngay từ lần gặp mặt đầu tiên, chị đã nghĩ nhạc sĩ Quốc Dũng sẽ là chồng mình. "Lần gặp anh Dũng ở Đài truyền hình, khi anh ngồi trong phòng thu cách tôi một tấm kính chắn, tôi đã nói với em gái, Nhã Phương rằng người đàn ông đó sẽ là chồng của tôi. Tôi linh cảm về điều đó và mọi thứ đúng như thế. Chỉ vài tháng sau khi quen nhau, chúng tôi làm đám cưới", Bảo Yến kể.

Ca khúc mang tên Tri Kỷ được xem là ca khúc mà Phan Mạnh Quỳnh "viết như không viết" bởi nội dung bài hát cũng chính là những câu chuyện, những kỷ niệm có thật của anh và người bạn tri kỷ của mình suốt 8 năm trời.

Phan Mạnh Quỳnh cho biết đây là người bạn khác giới đã gắn bó với anh suốt nhiều năm qua. Cả hai luôn bên cạnh nhau những lúc vui buồn, đau khổ, cùng quan tâm, chăm sóc nhau. Đây là tình cảm vượt qua mức tình bạn nhưng chưa bước đến tình yêu và được anh gọi là tri kỷ.

Nhà thơ Phạm Thiên Thư đã có lần kể về Ngọ trong Ngày Xưa Hoàng Thị rằng:

Rất đơn giản, tôi tuổi Thìn (1940), còn cô ấy tuổi Ngọ (1942) cho nên được bố mẹ đặt luôn tên là Ngọ. Cách nhau 2 tuổi nhưng học cùng lớp đệ tam (lớp 10 bây giờ) ở trường Trung học Văn Lang (khu Tân Định). Ngọ có dáng người thanh mảnh với mái tóc dài thả ngang vai. Mỗi khi xếp hàng vào lớp, cô ấy đứng đầu hàng bên nữ, tôi đứng cuối hàng bên nam, tha hồ ngắm .. Vào lớp, cô ấy ngồi bàn đầu, tôi bàn cuối. Ngọ học rất giỏi, còn tôi chỉ giỏi .. đánh lộn (gia đình tôi vốn có truyền thống võ thuật). Có lần thầy giáo gọi tôi lên trả bài, tôi không thuộc nhưng thay vì lên tận bàn thầy giáo trên bục giảng, tôi chỉ đi đến ngang chỗ Ngọ ngồi thì dừng lại. Ngọ biết ý, mở cuốn tập ra cho tôi .. liếc, đọc vanh vách!

Lời Tỏ Tình Của Mùa Xuân là ca khúc được nhạc sĩ Thanh Tùng viết tặng riêng cho nữ ca sĩ Ngọc Bích, cùng với Ngôi Sao Cô Đơn. Cũng chính ông sau đó đã dựng tiết mục này cho Ngọc Bích và đoàn nghệ thuật Hải Đăng.

Nói về ca khúc này, nhạc sĩ Thanh Tùng từng hóm hỉnh chia sẻ: "Trong bài có câu: 'Và tôi biết rằng, nói yêu em là điều khó khăn', chẳng phải là tôi tỏ tình gì với Ngọc Bích cả. Thời đó, viết một ca khúc có chữ 'yêu', đề tài 'tình yêu' rất khó được giải, được biểu diễn trên Đài phát thanh. Và tôi viết, 'nói yêu em là điều khó khăn' là nói với khâu kiểm duyệt đấy".

Cùng thời điểm với Về Miền Trung, Bà Mẹ Gio Linh, Quê Nghèo được sáng tác khi Phạm Duy có chuyến công tác ở miền Trung, khi đi qua vùng Quảng Bình (1948).

---

Tên khai sinh của bài hát, theo tác giả là Bao Giờ Anh Lấy Được Đồn Tây với phần lời được ông nhớ lại trong hồi ký:

Chiều qua, tôi đi qua vùng chiếm đóng
Không bóng trâu cày bên đồng
Vắng tiếng heo gà trên sân
Chiều qua gánh nước cho Vệ Quốc Quân
Nghe tiếng o nghèo kể rằng:
Quân thù về đây đốt làng
…
Bao giờ anh lấy được đồn Tây hỡi anh
Để cho cô con gái không buồn vì chiến tranh
...

Bài thơ ấy mang tên Hương Thầm, tác giả sáng tác để tặng người em ruột tên là Phan Hữu Khải. Hồi ấy nhà bà ở Yên Phụ, trong sân có cây bưởi, cứ độ tháng ba về là hương thơm ngào ngạt. Em trai bà thường nhặt hoa rụng và hái hoa tươi cho vào túi để chị xách đi làm.

Ở lớp, có một bạn gái có vẻ rất gắn bó gần gũi với Khải nhưng anh không hay biết, chỉ có người chị đa cảm là để ý. Rồi anh lên đường đi bộ đội, ở chiến trường có lần được nghe Đài tiếng nói Việt Nam ngâm bài thơ, anh viết thư về kể cho chị. Phan Thị Thanh Nhàn chưa kịp hồi âm bà sáng tác bài thơ ấy từ chuyện của anh thì anh đã hy sinh. Anh ngã xuống mà không hề biết rằng mình đã được chị gái tặng riêng cho một bài thơ.