Trong những ngày cuối tháng 9, trên các nẻo đường Tổ quốc lại vang lên bài ca "bất hủ" với cái tên Nam Bộ Kháng Chiến do người con của quê hương Vĩnh Long sáng tác nhân ngày Bác Hồ kêu gọi đồng bào miền Nam nhất tề đứng lên kháng chiến chống Pháp. Người nhạc sĩ ấy là Tạ Thanh Sơn, quê ở thị trấn Trà Ôn, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long.

Trong những ngày tháng 4 này, chúng tôi tìm gặp nhạc sĩ Lưu Hữu Chí, con trai cố nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, để nghe kể những câu chuyện xung quanh bài hát bất hủ Giải Phóng Miền Nam của ba mình.

Ông Lưu Hữu Chí cho biết: "Bài hát Giải Phóng Miền Nam được hoàn chỉnh như chúng ta đã và đang hát hôm nay là một công trình tập thể, không phải chỉ của ba tác giả với những cảm xúc đúc kết từ các phong trào đấu tranh giải phóng miền Nam, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc sáng tạo nên, mà đó là sản phẩm nhiều người, kết tinh từ nhiều nguồn, từ những báo cáo tổng kết của các đợt tiến công nổi dậy của đồng bào Nam Bộ dẫn đến việc thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ngày 20/12/1960 và từ những đóng góp của nhiều đồng chí lãnh đạo".

[...] Giọng nhạc sĩ Hồ Bắc như da diết hơn khi tôi hỏi ông về ca khúc Sài Gòn Quật Khởi. Ông kể: "Tôi viết bài hát này trong không khí của cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Khi đó, ngồi ở Hà Nội, nghe tin quân dân ta nổi dậy tôi cứ luôn nghĩ rằng vậy là miền Nam giải phóng đến nơi rồi". Khi đó ông đã tới Sài Gòn lần nào chưa? - Tôi tò mò hỏi. Nhạc sĩ Hồ Bắc lại cười: "Lúc viết bài hát này, tôi chưa một lần được tới Sài Gòn, chưa biết Sài Gòn là gì cả, thậm chí cũng chưa đặt chân lên chiến trường miền Nam".

Khi Lữu Hữu Phước chưa qua đời, trong một lần gặp ông, tôi được ông nói rõ về sự ra đời cũng như số phận đặc biệt của bài hát Tiến Về Sài Gòn.

Theo đó, ngay sau ngày Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập vào ngày 20/12/1960 - là kết quả của phong trào đồng khởi khi đó được đẩy lên rất cao mà tiêu biểu là ở tỉnh Bến Tre vào những năm 1959-1960, tiếp theo thành công rực rỡ của bài Giải phóng miền Nam là bài hát chính thức của tổ chức này (Giải phóng miền Nam chúng ta cùng quyết tiến bước/ Diệt đế quốc Mỹ phá tan bè lũ bán nước ..), nhạc sỹ có ý định viết tiếp một bài hát hướng đến ngày cụ thể là giải phóng Sài Gòn để cổ vũ, khích lệ quần chúng khắp miền Nam đứng lên lật đổ chính quyền của Mỹ - ngụy, giành độc lập tự do một cách triệt để (Lưu Hữu Phước rất sở trường sáng tác thể loại chính ca với hàng loạt bài đã ra đời trở nên nổi tiếng trước đó như Lên đàng, Xếp bút nghiên, đặc biệt là bài Tiếng gọi thanh niên - chính quyền của Bảo Đại rồi sau đó là Ngô Đình Diệm lấy làm quốc ca cho chính thể của họ) và đỉnh cao là Giải phóng miền Nam vừa nói.

Về ca khúc Như Có Bác Trong Ngày Đại Thắng, nhạc sĩ Phạm Tuyên cho biết, đầu tháng 04-1975, khi đang công tác ở Ban Văn nghệ, Đài Tiếng nói Việt Nam, lúc đó nhà báo Trần Lâm - Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam giao nhiệm vụ sáng tác một tác phẩm lớn để mừng ngày đất nước toàn thắng.

Nhận nhiệm vụ, ông đã phác thảo một bản hợp xướng bốn chương, gồm: Miền Bắc lũy thép, miền Nam thành đồng, Tiến công và nổi dậy, Toàn thắng. Nhưng suy nghĩ, ông lại thấy bản hợp xướng không phù hợp. "Nếu đất nước giải phóng, người dân sẽ đổ ra đường chứ chẳng ai ở nhà mà nghe hợp xướng, nên tôi quyết định dừng ý tưởng" - nhạc sỹ Phạm Tuyên chia sẻ.

Sau ngày đất nước thống nhất 1975, sự nghiệp sáng tác của Xuân Hồng như bước sang một giai đoạn mới rất khởi sắc, như diều gặp gió. Ông sáng tác một loạt bài nổi tiếng như Mùa Xuân Trên Thành Phố Hồ Chí Minh, Đôi mắt, Cây đàn ghi-ta của đại đội Ba, Mùa xuân bên cửa sổ (thơ Song Hảo), Người mẹ Việt Nam, Nắng Sài Gòn .. Đúng là như diều gặp gió, một loạt ca khúc tuyệt vời của Xuân Hồng ra đời. Chúng ta hãy tìm hiểu sâu hơn về một bài nổi tiếng mở đầu cho giai đoạn này, đó là Mùa Xuân Trên Thành Phố Hồ Chí Minh.

Nhạc sĩ Hoàng Hà kể rằng: "Tôi viết Đất Nước Trọn Niềm Vui trong đúng một đêm (26/04/1975) tại căn nhà ở Yên Phụ, gần Hồ Tây, Hà Nội. Khi ấy, cảm xúc cao trào, bỗng bật ra giọng hò Đồng Tháp của chị văn công giải phóng năm nào cứ vút cao đưa tâm hồn tôi bay lên, say trong không gian của non sông anh hùng ngày hoàn toàn giải phóng!"

Tháng Tư Về là câu chuyện tình yêu của đôi tình nhân đi dạo chơi trên một khoảng không gian bến sông vắng với đầy đủ lối nhỏ, vườn cây .. vào thời điểm xuân vừa đi, hạ đang tới ngoài xa nơi chân trời mây trắng. Nét nhạc thanh thoát, bay bổng mà nhẹ nhàng, lời ca chính là bức tranh thiên nhiên trong sáng, nhiều sắc màu nhưng rất trữ tình, đầy lạc quan của người đang yêu. "Em mơ mơ về con đường nhỏ, quanh co lối mòn hoa dại nở, chỉ mình em bên anh bên anh, nghe bâng khuâng mấy nhành hoa lựu đỏ".

Phạm Toàn Thắng cho biết, Tháng Tư Là Lời Nói Dối Của Em được viết vào tháng 04-2016 sau khi anh xem xong bộ film hoạt hình cùng tên (Your lie in April) của Nhật Bản.

"Đó là những cảm nhận chân thành của tôi về câu chuyện tình lãng mạn nhưng đượm buồn của 2 nhân vật chính trong film là Kosei và Kaori. Việc tôi giữ nguyên tựa đề bộ phim cho bài hát của mình một phần là để tôn trọng tác phẩm truyện tranh cũng như hoạt hình, và mặt khác đây còn là những tình cảm của tôi dành cho những bộ anime, manga đã lớn lên cùng tôi sau bao năm tháng" ..

Nhạc sĩ Vũ Hoàng bật mí chuyện bếp núc trong sáng tác: "Để viết được Khát Vọng Tuổi Trẻ tôi đã phải mất rất nhiều thời gian để tìm kiếm chất liệu. Và trong số tư liệu ấy, tôi đã đọc được bài 'Trích lời phát biểu của Bác tại buổi khai mạc Trường Đại học Nhân Dân Việt Nam' (19/01/1955). Nguyên văn lời Bác như sau:

'Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào'.