Ngày ấy, Phan Mạnh Quỳnh chỉ là một chàng trai trẻ rời quê Nghệ An, mang theo cây đàn và vài bản nhạc viết dở bước vào Sài Gòn. Thành phố rộng lớn, ồn ào, nhưng trong căn phòng trọ nhỏ, anh vẫn giữ cho mình một khoảng lặng – nơi những cảm xúc cũ kỹ được chắt lọc thành giai điệu. “Người yêu cũ” ra đời trong một buổi chiều như thế, khi nỗi nhớ về một người từng thân quen bất chợt ùa về, không báo trước.

Khi những giai điệu đầu tiên của "Khóa Ly Biệt" vang lên, có một điều gì đó thật khác. Nó không vỗ về, không xoa dịu, mà như một mũi kim thêu khẽ chạm vào vết thương lòng mà ta ngỡ đã ngủ quên. Giọng hát tự sự cất lên, kể một câu chuyện buồn đến nao lòng, buồn đến mức khiến người ta tự hỏi: Người viết nên nó đã phải đi qua những tan vỡ đến nhường nào? Nỗi đau nào đã hóa thành giai điệu, và tình yêu nào đã biến sự chia ly thành một bản thánh ca của lòng thủy chung?

Có những bản nhạc sinh ra không phải từ một phút ngẫu hứng, mà được chắt chiu từ nỗi đau của một câu chuyện đã định sẵn. "Sau lời từ khước" chính là một bản nhạc như thế, một thanh âm được sinh ra để dành riêng cho tiếng lòng câm lặng của Mai.

Câu chuyện bắt đầu khi đạo diễn Trấn Thành đã đi đến những thước phim cuối cùng cho tác phẩm tâm huyết của mình. Anh có một nhân vật, một người phụ nữ tên Mai, với cuộc đời đầy những lằn roi của số phận. Anh có một chuyện tình, đẹp như một giấc mộng nhưng cũng mong manh tựa sương khói. Và anh có một cái kết, nơi tình yêu phải cúi đầu trước hiện thực nghiệt ngã. Tất cả đã ở đó, sống động và trọn vẹn, nhưng dường như vẫn thiếu một điều gì. Thiếu một lời tự sự cuối cùng, một nốt nhạc có thể ôm trọn tất cả những tan vỡ, tiếc nuối và gói ghém lại nỗi bi thương ấy để khắc sâu vào lòng người xem.

Dưới vòm trời của những cuộc tình, có những cuộc gặp gỡ được định sẵn chỉ để lướt qua nhau, rực rỡ như một vì sao băng rồi vụt tắt vào đêm thẳm. Người ta thường gọi đó là "có duyên nhưng không nợ", là một cái chớp mắt của định mệnh đủ để thương, để nhớ, nhưng chẳng đủ để nắm tay nhau đi hết một kiếp người. Chính từ những chiêm nghiệm đầy day dứt về những cuộc chia ly như thế, nhạc phẩm "Gặp Nhưng Không Ở Lại" đã được nhạc sĩ Vương Anh Tú viết nên, như một lời tự sự buồn bã cho những tâm hồn đã từng đi lạc vào đời nhau.

Vào mỗi dịp Trung Thu, khi ánh trăng tròn vằng vặc soi sáng khắp phố phường, giai điệu rộn ràng “Tùng dinh dinh cắc tùng dinh dinh…” lại vang lên, gợi nhớ đến bài hát Rước Đèn Tháng Tám – một nhạc phẩm thiếu nhi bất hủ đã gắn bó với biết bao thế hệ người Việt. Bài hát được sáng tác bởi nhạc sĩ Đức Quỳnh, người từng hoạt động dưới bút danh Vân Thanh, với mong muốn mang đến niềm vui và không khí lễ hội cho trẻ em trong những năm tháng đất nước còn nhiều khó khăn.

Ở miền Tây Nam Bộ, nơi những con rạch len lỏi qua từng thửa ruộng, từng mái nhà, có một bài hát dân gian đã đi vào tiềm thức của bao thế hệ: “Bắc Kim Thang”. Giai điệu ấy vang lên trong những buổi chiều chơi kéo co, trong tiếng ru của bà, của mẹ, và trong ký ức tuổi thơ của biết bao người.

Bài hát tưởng chừng đơn giản, vui tai, nhưng đằng sau đó là một câu chuyện buồn. Tương truyền, có hai người bạn thân: một người bán dầu đi chợ sớm, một người bắt ếch đi làm ban đêm. Họ sống cạnh nhau, chia sẻ từng bữa ăn, từng niềm vui nhỏ bé. Một ngày, người bán dầu qua cầu sớm, không may té xuống mương và mất. Người bạn kia không hay biết, chỉ đến khi trời sáng mới đau đớn nhận ra. Câu hát “Chú bán dầu qua cầu mà té, chú bán ếch ở lại làm chi…” như lời tiếc thương, như tiếng gọi từ quá khứ.

Nhạc sĩ Hàn Châu từng nói, trong số những ca khúc ông viết, chỉ có “Về Quê Ngoại” là không mang chuyện tình. Đó là bài hát ông dành riêng cho những hồi ức tuổi thơ, khi sống cùng bà ngoại ở vùng quê Bình Định. Không có cô gái nào để nhớ, không có mối tình nào để tiếc – chỉ có tiếng ru bùi ngùi, có hàng dừa xanh, có câu hò dân tộc và những năm tháng mưa nắng ngược xuôi.

Có lần nhạc sĩ Hàn Châu kể về một chuyện tình ông từng đưa vào ca khúc - không ồn ào, không bi lụy, chỉ là một cuộc gặp gỡ tình cờ giữa cô lái đò và một chàng nghệ sĩ. Ông nói: “Tôi nghĩ đến một người con gái ngày ngày đưa khách sang sông. Một hôm, cô gặp một người lạ - một nghệ sĩ. Họ không nói nhiều, nhưng có cái gì đó trong ánh mắt, trong câu hát, khiến cả hai nhớ mãi.”

Ngoài ca khúc “Về Quê Ngoại”, nhạc sĩ Hàn Châu bảo rằng hầu như bài nào ông viết cũng có một chuyện tình nhỏ lồng vào. Nhẹ nhàng thôi, không bi lụy. “Tình Nhỏ Mau Quên” là một trong số đó.

Ông kể: “Tôi tưởng tượng một chàng trai từ thành phố về quê, gặp lại cô hàng xóm ngày xưa. Cô ấy giờ đã biết mắc cỡ, biết làm duyên. Hai người nảy sinh ý tình, nhưng rồi chàng trai trở lại thành phố, còn cô gái thì vội lấy chồng.”

Năm 1964, trong một góc nhỏ của Sài Gòn nhộn nhịp, nhạc sĩ Hoài Linh lặng lẽ chắp bút, để những nốt nhạc đầu tiên của Về Đâu Mái Tóc Người Thương vang lên như một khúc tình ca. Giai điệu ấy, dịu dàng mà da diết, dường như mang theo hình bóng một mái tóc đen huyền, xõa dài bên rèm cửa, in sâu trong tâm trí ông. Người ta kể rằng, bài hát này không chỉ là một sáng tác, mà còn là lời tâm tình ông gửi đến người vợ duy nhất của mình, bà Trần Thị Duyên, người đã chiếm trọn trái tim ông từ những ngày thanh xuân.