"Hoa trắng thôi cài trên áo tím" và những bản phổ nhạc

Có khoảng 6 nhạc phẩm được cảm tác từ chuyện tình này, đó là:

+ Hoa trắng thôi cài trên áo tím - Huỳnh Anh + Chuyện tình hoa trắng - Anh Bằng + Hồi chuông xóm đạo - Anh Bằng + Người em xóm đạo - Bằng Giang + Về thăm xóm đạo - Bằng Giang + Mười năm áo tím - Nguyên Anh

∗     ∗     ∗

Người viết được may mắn thân thiết với nhà thơ Kiên Giang - Hà Huy Hà - trong khoảng 15 năm cuối đời của ông. Kiên Giang là nhà thơ, là soạn giả cải lương (tác giả các vở tuồng Áo cưới trước cổng chùa, Sơn nữ Phà Ca…), là nhà báo - chứng nhân còn sót lại của sự kiện “Ngày ký giả đi ăn mày” (xảy ra vào năm 1974, báo giới miền Nam xuống đường với nón lá, bị, gậy của dân “cái bang” để chống đối Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu ra sắc luật đàn áp báo chí).

Người viết dù chơi thân với ông nhưng muốn gặp ông thật khó bởi ông luôn dịch chuyển (rất giống với ông bạn thân cùng lứa, cùng làng là nhà văn Sơn Nam). Có hôm, tôi gọi điện thoại ngỏ ý gặp ông để hỏi thêm một vài chi tiết cho bài viết. Ông bảo: “Tao đang ở gần sân vận động Thành Long (quận 8,TP.HCM), mày muốn gì, xuống đây!”…

Nếu có ai có dịp ngồi “chung chiếu” với nhà thơ Kiên Giang, hỏi ông về thời niên thiếu, về Sơn Nam, về Nguyễn Bính và nhất là về người con gái trong bài thơ Hoa trắng thôi cài trên áo tím là ông kể một mạch bằng một giọng bùi ngùi, không hề đứt đoạn, làm như những chuyện đó đã thấm vào máu thịt của ông ..

Nhà thơ Kiên Giang

Yêu nhau rình ở cổng nhà thờ

17 tuổi, anh học trò Trương Khương Trinh (tên thật của Kiên Giang) rời vùng quê Rạch Giá lên Cần Thơ học lớp đệ nhị (lớp 11 bây giờ) ở Trường trung học tư thục Nam Hưng. Vốn có khiếu văn chương nên anh được các thầy giao cho thực hiện một tờ báo tường lấy tên là Ngày xanh. Kiên Giang biên tập bài vở và trình bày (vẽ, trang trí ..), còn cô bạn Nguyễn Thị Nhiều thì nắn nót chép bài vở

Tuy mang cái tên rất dân dã nhưng Nhiều rất đẹp với khuôn mặt thanh tú và mái tóc dài ôm xõa bờ vai. Gia đình nàng theo đạo Thiên Chúa nên mỗi sáng chủ nhật nàng thường đi lễ nhà thờ Cần Thơ.

Kiên Giang không theo đạo nhưng sáng chủ nhật nào cũng “rình” trước cổng nhà thờ để được “tháp tùng” nàng trên đường đi lễ về. “Yêu nhau” chỉ có .. vậy: ngoài những cái liếc mắt và những nụ cười thẹn thùng, e ấp thì hai người chẳng còn thứ gì để “trao đổi” nữa cả! Tuy thế, cả hai đều cảm nhận được những tình cảm sâu kín mà họ dành cho nhau ..

Rồi cuộc kháng chiến chống Pháp nổ ra, kéo dài suốt 9 năm (1945 -1954), việc học hành bị gián đoạn, trường lớp tan tác .. Kiên Giang và bạn bè thân thiết (Nguyễn Bính, Sơn Nam ..) vào Khu 8, tham gia kháng chiến, và rồi ông lập gia đình trong thời gian này ..

Hai đoạn kết khác nhau

Sau này, nhiều lần Kiên Giang tâm sự với người viết: “Điều xót xa (sau này mới biết) là trong những tháng ngày loạn lạc đó, Nhiều vẫn âm thầm chờ đợi tôi. Năm 1955, nàng quyết gặp mặt tôi một lần rồi mới lấy chồng. Tình cảm ấy cứ ám ảnh tôi khôn nguôi. Tôi đưa tâm sự của hai đứa vào bài thơ 'Hoa trắng thôi cài trên áo tím', làm tại Bến Tre năm 1957. Ở đoạn kết có những câu: Ba năm sau, chiếc xe hoa cũ/ Chở áo tím về giữa áo quan/ Chuông đạo ngân vang hồi tiễn biệt/ Khi anh ngồi kết vòng hoa tang .., tôi đã 'cho' người mình thầm yêu phải chết đi, để mối tình kia còn nguyên vẹn là của riêng mình.

Tuy nhiên, một thời gian sau tôi có dịp 'gặp lại cố nhân' ở Sóc Trăng (lúc này nàng đã có chồng). Sau cuộc gặp gỡ đó, tôi lại muốn mình (người bạn trai trong bài thơ) chết đi để bảo vệ quê hương, không còn vương vấn mối tình thuở học trò. Tôi đã sửa lại đoạn kết như thế ở Hàng Xanh (Gia Định 1958), nhưng hầu như bạn đọc chỉ thích giữ nguyên tác, nhất là khi nó được nhạc sĩ Huỳnh Anh phổ thành ca khúc thì bài thơ lại càng nổi tiếng, lan tỏa .. Trong thơ là thế nhưng sự thật ngoài đời chẳng có ai chết cả! Năm 1977, chúng tôi lại có dịp gặp nhau. 33 năm đã trôi qua, gặp lại, hai mái đầu đã bạc .. Cả hai cố tránh không nhắc nhớ về cái thời cùng học dưới mái trường Nam Hưng, nhưng tự trong sâu thẳm tâm hồn cả hai vẫn trân trọng “cái thuở ban đầu lưu luyến ấy…”.

Đầu năm 1999, Hãng phim truyền hình TP.HCM (TFS) có thực hiện một bộ phim tài liệu về ông mang tên Chiếc giỏ đời người (nhà thơ Kiên Giang đi đâu cũng kè kè một chiếc giỏ, mặt ngoài vẽ chi chít chữ), trong kịch bản có một cảnh quay tại Cần Thơ. Khi ông và ê kíp làm phim đến nhà “người xưa” mời bà Nhiều ra quay cảnh ở nhà thờ Chính tòa thì thấy ngôi nhà đóng cửa, lạnh ngắt. Người hàng xóm cho biết bà Nhiều đã qua đời năm 1998. Ông thật xót xa ..  Hôm sau ông trở lại, cô con gái của bà Nhiều kể rằng lúc bà mất, tang gia có gửi thiệp báo tin cho ông nhưng tiếc là ông đã không nhận được để tiễn biệt người xưa lần cuối thực sự chứ không phải tiễn biệt như trong thơ. Rồi ông cùng người con gái của bà ra nghĩa trang viếng mộ. "Người xưa" bây giờ chỉ còn là di ảnh trên bia mộ, nhưng người con gái đứng bên ông thì lại giống cô Nhiều ngày trước lạ lùng ..

Nguồn tư liệu: + https://thanhnien.vn/ (Nhà thơ Kiên Giang - Kỳ 1: Chuyện 'Hoa trắng thôi cài' và hai đoạn kết) + http://amnhac.fm/ (Những bóng hồng trong thơ nhạc[6]: Hoa trắng thôi cài trên áo tím)

Bài 1 - Tâm tình của người trai ngoại đạo đối với cô gái có đạo – Bến Tre, 14-11-1957

Lâu quá không về thăm xóm đạo Từ ngày binh lửa cháy không gian Khói bom che lấp chân trời cũ Che cả người thương, nóc giáo đường

Mười năm trước, em còn đi học Áo tím điểm tô đời nữ sinh Hoa trắng cài duyên trên áo tím Em là cô gái tuổi băng trinh

Trường anh ngó mặt giáo đường Gác chuông thương nhớ lầu chuông U buồn thay! Chuông nhạc đạo Rộn rã thay! Chuông nhà trường

Lần lữa anh ghiền nghe tiếng chuông Làm thơ sầu mộng dệt tình thương Để nghe khe khẻ lời em nguyện Thơ thẩn chờ em trước thánh đường

Mỗi lần tan lễ, chuông ngừng đổ Hai bóng cùng đi một lối về E lệ, em cầu kinh nho nhnhỏ Thẹn thuồng, anh đứng lại không đi

***

Sau mười năm lẻ, anh thôi học Nức nở chuông trường buổi biệt ly Rộn rã từng hồi chuông xóm đạo Tiễn nàng áo tím bước vu quy

Anh nhìn áo cưới mà anh ngỡ Chiếc áo tang liệm một khối sầu Hoa trắng thôi cài trên áo tím Thôi còn đâu nữa tuổi băng trinh

Em lên xe cưới về quê chồng Dù cách đò ngang cách mấy sông Anh vẫn yêu người em áo tím Nên tình thơ ủ kín trong lòng

***

Từ lúc giặc ruồng vô xóm đạo Anh làm chiến sĩ giữ quê hương Giữ màu áo tím, người yêu cũ Giữ cả lầu chuông, nóc giáo đường

Mặc dù em chẳng còn xem lễ Ở giáo đường u tịch chốn xưa Anh vẫn giữ lầu chuông gác thánh Nghe chuông truy niệm mối tình thơ

Màu gạch nhà thờ còn đỏ thắm Như tình nồng thắm thuở ban đầu Nhưng rồi sau chuyến vu quy ấy Áo tím nàng thơ đã nhạt màu

***

Ba năm sau chiếc xe hoa cũ Chở áo tím về trong áo quan Chuông đạo ngân vang hồi vĩnh biệt Khi anh ngồi kết vòng hoa tang

Anh kết vòng hoa màu trắng lạnh Từng cài trên áo tím ngây thơ Hôm nay vẫn đóa hoa màu trắng Anh kết tình tang gởi xuống mồ

Lâu quá không về thăm xóm đạo Không còn đứng nép ở lầu chuông Nhưng khi chuông đổ anh liên tưởng Người cũ cầu kinh giữa giáo đường

Lạy Chúa! Con là người ngoại đạo Nhưng tin có Chúa ngự trên trời Trong lòng con, giữa màu hoa trắng Cứu rỗi linh hồn con Chúa ơi!!!

Bài 2 - Gia Định, 28-05-1958

Lâu quá không về thăm xóm đạo Từ ngày binh lửa cháy quê hương Khói bom che lấp chân trời cũ Che cả người thương, nóc giáo đường

Mười năm trước, em còn đi học Áo tím điểm tô đời nữ sinh Hoa trắng cài duyên trên áo tím Em là cô gái tuổi băng trinh

Quen biết nhau qua tình lối xóm Cổng trường đối diện ngó lầu chuông Mỗi lần Chúa Nhật em xem lễ Anh học bài ôn trước cổng trường

Thuở ấy anh hiền và nhát quá Nép mình bên gác thánh lầu chuông Để nghe khe khẽ lời em nguyện Thơ tthẩn chờ em trước thánh đường

Mỗi lần tan lễ, chuông ngừng đổ Hai bóng cùng đi một lối về E lệ, em cầu kinh nho nhỏ Thẹn thuồng, anh đứng lại không đi

***

Sau mười năm lẻ, anh thôi học Nức nở chuông trường buổi biệt ly Rộn rã từng hồi chuông xóm đạo Tiễn nàng áo tím bước vu quy

Anh nhìn áo cưới mà anh ngỡ Chiếc áo tang liệm một khối sầu Hoa trắng thôi cài trên áo tím Giữ làm chi kỷ vật ban đầu

Em lên xe cưới về quê chồng Dù cách đò ngang cách mấy sông Vẫn nhớ bóng vang thời áo tím Nên tình thơ ủ kín trong lòng

***

Từ lúc giặc ruồng vô xóm đạo Anh làm chiến sĩ giữ quê hương Giữ tà áo tím màu hoa trắng Giữ cả trường xưa nóc giáo đường

Giặc chiếm lầu chuông xây gác súng Súng gầm rung đổ gạch nhà thờ Anh gom gạch đổ xây tường lũy Chiếm lại lầu chuông giết kẻ thù

Nhưng rồi người bạn cùng trang lứa Đã chết hiên ngang dưới bóng cờ Chuông đổ ban chiều, em nức nở Tiễn anh ra khỏi cổng nhà thờ

Hoa trắng thôi cài trên áo tím Mà cài trên nắp cỗ quan tài Điểm tô công trận bằng hoa trắng Hoa tuổi học trò mãi thắm tươi

***

Xe tang đã khuất nẻo đời Chuông nhà thờ khóc… tiễn người ngàn thu Từ đây, tóc rũ khăn sô Em cài hoa trắng trên mồ người xưa!!!

Hoa trắng thôi cài trên áo tím - Huỳnh Anh

Hoa trắng thôi cài trên áo tím  từ ngày binh lửa ngập quê hương  luyến thương chan chứa tình quê mẹ  song nước phù sa gợi tình 

Lâu quá không về thăm xóm cũ  để nhìn mây chiều nhẹ im trôi  để nghe khe khẽ lời em nguyện  đôi bóng vai kề một lối đi 

Từ khi giặc tràn qua xóm đạo anh làm chiến sĩ giữ quê hương giữ màu áo tôi thương giữ màu tím tôi mơ giữ hàng tre cây đa xiêu đầu làng

Pháo hồng đưa chuyến đò sang sông  áo tím ngày xưa đi lấy chồng  chuông đổ ngân vang hồi vĩnh biệt  đưa em về bến đục hay trong

Hoa trắng thôi cài trên áo tím  tàn rồi bao kỷ niệm xa xưa  núi xanh sông biếc còn rơi lệ  hoa trắng nay thành hoa cố nhân ..

Chuyện tình hoa trắng - Anh Bằng

Lâu quá không về thăm xóm đạo từ ngày binh lửa cháy quê hương khói bom che lấp chân trời cũ che cả người thương nóc giáo đường

Từ lúc giặc tràn qua xóm đạo anh làm chiến sĩ giữ quê hương giữ màu áo tím cành hoa trắng giữ cả trường xưa nóc giáo đường

Giặc chiếm lầu chuông xây ổ súng súng gầm vang đổ gạch nhà thờ anh gom gạch nát xây tường cũ chiếm lại lầu chuông nóc giáo đường

Nhưng rồi người trai anh hùng ấy đã chết hiên ngang dưới bóng cờ chuông đổ ban chiều hồi vĩnh biệt tiễn anh ra khỏi cổng nhà thờ

Hoa trắng thôi cài trên áo tím mà cài trên nắp áo quan tài hoa trắng thôi cài trên áo tím nỗi buồn ôi kỷ niệm ban đầu

Xe tang đã khuất nẻo đời chuông nhà thờ khóc tiễn người ngàn thu chiều nay áo tím bơ vơ thương cành hoa trắng trên mộ người xưa ..

Hồi chuông xóm đạo - Anh Bằng

Người hỡi tôi biết yêu là khổ  xin kể lại chuyện xưa lưu bút trong nhật ký  chiều nay nghe hồi chuông xóm Đạo vẫn nhớ thương và buồn

Chuyện mười trăm trôi qua khi em còn đến trường  tuổi đời đẹp như thơ hoa bướm mộng mơ  ngày xưa tôi còn dại khờ yêu em chẳng dám hẹn hò đôi câu

Ngày xưa em xinh đẹp mỹ miều  tóc thề buột cheo leo yêu quá là yêu  ngày xưa tôi học thì lười  yêu em chỉ nhớ nụ cười môi em

Trường em ngó ngát chuông nhà thờ  Chúa Nhật em xem lễ tôi học bài vu vơ  giờ tan lễ hai đứa chung đường về  em thẹn thùng không nói tôi đứng lại không đi

Rồi mười năm trôi êm hoa trắng cài áo tím  không từ giã một lời từng hồi chuông xóm đạo  rộn ràng mừng thành lễ áo tím ngày vu quy ..

Người em xóm đạo - Bằng Giang

Ngày xưa tôi có người yêu rất đẹp ở xóm đạo những buổi tan trường thường hay tìm nhau xây mơ ước ngày sau nhặt cành hoa trắng thiết tha tôi cài lên trên áo lụa xanh cỏ lá say sưa trao nhau kỷ niệm phút vui ban đầu tình ta sẽ dài lâu như hoa trắng không phai màu

Một hôm tôi đến tìm em để từ giã lên đường gửi lại phố phường chuyện đôi mình thương mai xa cách ngàn phương cuộc đời sương gió chiến chinh nơi miền xa qua những vùng xa lạ quá quê hương bao la những chiều đóng quân ven rừng gặp hoa trắng ngày xưa thương em nói sao cho vừa

Nhưng có ai đâu ngờ một chiều mưa lộng gió người em đã ra đi  không nói lời biệt ly trường xưa giờ vắng bóng xóm đạo hết chờ mong ôi xót thương vô bờ giặc về gieo sầu nhớ mang theo xác em thơ Bao ước hẹn ngày xưa chuyện vui buồn hai đứa giờ còn riêng mình tôi

Về đây hoa lá cỏ cây cũng buồn theo tháng ngày trở lại xóm đạo còn đâu người yêu ôi hoang vắng đìu hiu  nhặt cành hoa trắng xót xa tôi cài lên trên nấm mộ xanh cỏ lá Em ơi em ơi nhớ hoài nhớ nhau muôn đời vì chinh chiến ngược xuôi nên em cách xa tôi rồi ..

Về thăm xóm đạo - Bằng Giang

Sau bao ngày đi chinh chiến tôi trở về thăm xóm đạo vẫn âm thầm trên con đường này ngày xưa ta hay đón hay đưa ngờ đâu duyên chẳng chung đầu đành để hai đứa hai nơi anh đi giết thù để lại giây phút xa em người đi mãi đi để chết người ở lại

Bao ước mơ tan rồi lòng vẫn chưa quên em những khi chiều xuống thương thương mấy cho vừa những chuyến xuôi quân hành gặp hoa trắng ngày xưa ôi đã bao đông về tình chết theo cơn mê nghe hồn lạnh giá anh, anh đi bốn phương trời lòng ước mơ một ngày về thăm xóm đạo này

Hôm nay về đây thăm em thăm mái trường xưa ngôi mộ kết hoa buồn kỷ niệm tình đầu lòng anh luôn ghi nhớ trong tim vì đâu lỡ mối duyên đầu một chiều mưa gió em đi anh đâu có ngờ trọn đời ta phải chia ly lòng anh vẫn yêu yêu xóm đạo yêu người ..

Mười năm áo tím - Nguyên Anh 

Mười năm trước em còn đi học áo tím điểm tô cho đời nữ sinh hoa trắng cài duyên màu áo tím em còn nguyên vẹn tuổi băng trinh quen biết nhau qua tình xóm nhỏ cổng trường đối diện ngó lầu chuông mỗi lần Chúa nhật em xem lễ anh học bài ôn trước cổng trường

Thuở ấy anh hiền và nhát quá nép mình bên gác thánh lầu chuông để nghe khe khẽ lời em nguyện thơ thẩn chờ em trước thánh đường mỗi lần tan lễ chuông ngừng đổ hai bóng cùng chung một lối về

E lệ em cầu kinh nho nhỏ thẹn thùng anh đứng lại không đi sau mười năm lẻ anh thôi học nức nở chuông trường buổi biệt ly rộn ràng từng hồi chuông xóm đạo  khi nàng áo tím bước vu quy

Anh nhìn áo cưới mà anh ngỡ như màu tang trắng liệm tình xưa anh nhìn áo cưới hồn tan vỡ đâu rồi áo tím của ngày xưa ..