"Màu tím hoa sim" và những bản phổ nhạc

Có khoảng 8 nhạc phẩm được cảm tác từ bài thơ Màu tím hoa sim của Hữu Loan, đó là:

* Áo anh sứt chỉ đường tà - Phạm Duy  * Chuyện hoa sim - Anh Bằng * Tím cả chiều hoang - Anh Bằng  * Những đồi hoa sim - Dzũng Chinh * Màu tím hoa sim - Trọng Khương & Duy Khánh * Màu tím hoa sim - Song Ngọc   * Tím cả rừng chiều - Thu Hồ  * Chuyện người con gái hái sim - Hồng Vân

Màu tím hoa sim là một bài thơ nổi tiếng của nhà thơ Hữu Loan, được sáng tác năm 1949 tại Thanh Hoá, vào thời điểm được cho là sau khi người vợ đầu tiên của tác giả qua đời ..

Thời điểm sáng tác của bài thơ, theo nhiều người, là sau khi người vợ đầu tiên, bà Lê Đỗ Thị Ninh, của tác giả chết đuối khi trượt chân xuống bến nước trong trang trại của nhà (trong bản in của bài thơ thường có thêm phần đóng dấu trong ngoặc đơn: "Khóc vợ Lê Đỗ Thị Ninh"). Bà Ninh là một thiếu nữ đẹp, con gái của ông Lê Đỗ Kỳ, kỹ sư canh nông, đã từng giữ chức Tổng Thanh tra Canh nông Đông Dương. Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, ông Kỳ là đại biểu Quốc hội khoá đầu tiên. Vợ ông là con một nhà khoa bảng đất Thanh Hóa, sau cách mạng có công tác ở Hội phụ nữ.

Thi sĩ Hữu Loan

Hữu Loan quen biết gia đình ông Lê Đỗ Kỳ khi nhà thơ 26 tuổi và được mời về dạy học cho ba người con trai lớn của ông quan kỹ sư Canh nông, lúc đó cô Ninh mới 8 tuổi. Trong suốt thời gian ở trong gia đình họ Lê Đỗ, ông coi cô như em gái của mình.

".. yêu nàng như tình yêu em gái .."

Điều mà nhà thơ không biết là bà Kỳ rất quý mến ông nên đã có ý gả cô em gái tên Nga cho ông, nhưng do cô Nga không muốn vương vấn chuyện đời mà muốn xuất gia theo đạo nên bà lại chuyển sang muốn gả con gái mình. Ông bà Lê Đỗ Kỳ không thổ lộ điều này nhưng bắt đầu bí mật để ý đến nhà thơ. Khi Hữu Loan đi tham gia kháng chiến, làm chính trị viên tiểu đoàn ở Đại đoàn 304 của tướng Nguyễn Sơn, cùng đơn vị với ông có Quốc, là người em họ với cô Ninh. Mãi cho đến một hôm, Quốc mới tiết lộ cho ông biết là bà Kỳ cử Quốc "giám sát" Hữu Loan để đề phòng ông có tình ý với những phụ nữ khác.

Khi biết được gia đình ông bà Kỳ có ý tác thành, nhà thơ về thưa chuyện với ông bà xin cưới cô Ninh. Đám cưới diễn ra đơn giản, cô Ninh tuy là con nhà giàu, tư sản gia đình có đến 500 mẫu ruộng nhưng cô sống hết sức giản dị, ngày cưới cô còn không đòi phải may áo mới: ".. ngày hợp hôn nàng không đòi may áo cưới .." vì cô Ninh nói với ông là vợ chồng cốt ở yêu nhau, không cần bày vẽ. Nhà thơ và "cô em gái nhỏ" làm lễ thành hôn ngày 16 tháng 2 năm 1949 trong một lần ông xin về phép. Điểm nội bật của đám cưới chỉ là chiếc bình hoa. Chiếc bình mà ba tháng sau ông về khóc vợ đã thành chiếc bình đựng hương trên mộ, chiếc bình hương đặc biệt ấy ông Hữu Loan vẫn giữ đến tận bây giờ, đặt trên bàn thờ cô Ninh.

".. chiếc bình hoa ngày cưới thành bình hương tàn lạnh vây quanh .."

Từ ngày cưới 16 tháng 2 đến ngày 29 tháng 5 cô Ninh mất là hơn 3 tháng. Số ngày cô sống bên chồng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Cô Ninh hay mặc áo tím và ông cũng đã có lần dẫn cô đi chơi lên những đồi hoa sim tím và ngẫu nhiên là dọc bờ sông nơi cô chết cũng mọc đầy những hoa sim tím ..

Bài Những đồi hoa sim của Dzũng Chinh ra đời vào thập niên 1960, là bản phổ nhạc sớm nhất được ghi nhận của bài thơ này ..

Trong bài ngoài 2 nhân vật chính là anh lính và người vợ, còn có ba người anh:

Một chiều rừng mưa ba người anh, từ chiến trường Đông Bắc được tin em gái mất trước tin em lấy chồng ..

Ba người anh cũng là nhân vật có thật: người anh cả là ông Lê Đỗ Khôi, làm Chính trị viên tiểu đoàn, hy sinh trên đồi Him Lam chỉ vài giờ trước khi trận Điện Biên Phủ kết thúc.

Người anh thứ hai là ông Lê Đỗ Nguyên, tức Trung tướng Phạm Hồng Cư, nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị. Em ông Nguyên là Đại tá Lê Đỗ Thái. Hai ông hiện sống ở Hà Nội và đều lấy con gái GS. Đặng Thai Mai.

Còn người anh thứ ba là ông Lê Đỗ An, tên công tác là Nguyễn Tiên Phong, nguyên Bí thư Trung ương Đoàn - Phó Ban dân vận Trung ương.

Lúc đó cả ba người anh đều đang ở chiến trường Đông Bắc, do thư từ thời đó vận chuyển khó khăn nên họ nhận được tin em gái chết trước khi nhận được thư nhà báo tin em lấy chồng ..

Nguồn tư liệu: + https://vi.wikipedia.org/ (Màu tím hoa sim - Wikipedia)

Màu tím hoa sim - Hữu Loan

Nàng có ba người anh đi bộ đội Những em nàng Có em chưa biết nói Khi tóc nàng xanh xanh

Tôi người Vệ quốc quân xa gia đình Yêu nàng như tình yêu em gái Ngày hợp hôn nàng không đòi may áo mới

Tôi mặc đồ quân nhân đôi giày đinh bết bùn đất hành quân Nàng cười xinh xinh bên anh chồng độc đáo Tôi ở đơn vị về Cưới nhau xong là đi Từ chiến khu xa Nhớ về ái ngại Lấy chồng thời chiến binh Mấy người đi trở lại Nhỡ khi mình không về thì thương người vợ chờ bé bỏng chiều quê...

Nhưng không chết người trai khói lửa Mà chết người gái nhỏ hậu phương Tôi về không gặp nàng Má tôi ngồi bên mộ con đầy bóng tối Chiếc bình hoa ngày cưới thành bình hương tàn lạnh vây quanh

Tóc nàng xanh xanh ngắn chưa đầy búi Em ơi giây phút cuối không được nghe nhau nói không được trông nhau một lần

Ngày xưa nàng yêu hoa sim tím áo nàng màu tím hoa sim Ngày xưa một mình đèn khuya bóng nhỏ Nàng vá cho chồng tấm áo ngày xưa...

Một chiều rừng mưa Ba người anh trên chiến trường Đông Bắc Được tin em gái mất trước tin em lấy chồng Gió sớm thu về rờn rợn nước sông Đứa em nhỏ lớn lên Ngỡ ngàng nhìn ảnh chị Khi gió sớm thu về cỏ vàng chân mộ chí

Chiều hành quân Qua những đồi hoa sim Những đồi hoa sim những đồi hoa sim dài trong chiều không hết Màu tím hoa sim tím chiều hoang biền biệt Có ai ví như từ chiều ca dao nào xưa xa Áo anh sứt chỉ đường tà Vợ anh chưa có mẹ già chưa khâu Ai hỏi vô tình hay ác ý với nhau Chiều hoang tím có chiều hoang biết Chiều hoang tím tím thêm màu da diết Nhìn áo rách vai Tôi hát trong màu hoa Áo anh sứt chỉ đường tà Vợ anh mất sớm, mẹ già chưa khâu... Màu tím hoa sim, tím tình trang lệ rớm Tím tình ơi lệ ứa Ráng vàng ma và sừng rúc điệu quân hành Vang vọng chập chờn theo bóng những binh đoàn Biền biệt hành binh vào thăm thẳm chiều hoang màu tím Tôi ví vọng về đâu Tôi với vọng về đâu Áo anh nát chỉ dù lâu ..

Áo anh sứt chỉ đường tà - Phạm Duy

Nàng có ba người anh đi quân đội lâu rồi  nàng có đôi người em có em chưa biết nói  tóc nàng hãy còn xanh, tóc nàng hãy còn xanh tôi là người chiến binh xa gia đình đi chiến đấu tôi yêu nàng như yêu người em gái tôi yêu  người em gái tôi yêu, người em gái tôi yêu

Ngày hợp hôn tôi mặc đồ hành quân  bùn đồng quê bết đôi giầy chến sĩ  tôi mới từ xa nơi đơn vị về  tôi mới từ xa nơi đơn vị về  nàng cười vui bên anh chồng kỳ khôi  thời loạn ly có ai cần áo cưới  cưới vừa xong là tôi đi.  cưới vừa xong là tôi đi

Từ chốn xa xôi nhớ về ái ngại  lấy chồng chiến binh mấy người trở lại  mà nhỡ khi mình không về  thì thương người vợ, bé bỏng chiều quê

Nhưng không chết người trai chiến sĩ  mà chết người gái nhỏ miền xuôi  nhưng không chết người trai chiến sĩ  mà chết người gái nhỏ miền xuôi  nhưng không chết người trai chiến sĩ  mà chết người gái nhỏ miền xuôi  hỡi ôi hỡi ôi

Tôi về không gặp nàng  má ngồi bên mộ vàng  chiếc bình hoa ngày cưới  đã thành chiếc bình hương  nhớ xưa em hiền hoà  áo anh em viền tà  nhớ người yêu mầu tím  nhớ người yêu mầu sim giờ phút lìa đời  chẳng được nói một lời  chẳng được ngó mặt người ..

Nàng có ba người anh đi quân đội lâu rồi nàng có đôi người em, những em thơ sẽ lớn tóc nàng hãy còn xanh, tóc nàng hãy còn xanh ôi một chiều mưa rừng trên chiến trường Đông Bắc ba người anh được tin người em gái thương đau và tin dữ đi mau, rồi tin cưới đi sau

Chiều hành quân qua những đồi sim những đồi sim, những đồi sim, đồi tím hoa sim tím cả chiều hoang biền biệt rồi mùa thu trên những dòng sông những dòng sông, những dòng sông làn gió thu sang gió rờn rợn trên mộ vàng chiều hành quân qua những đồi sim những đoàn quân, những đoàn quân và tiếng quân ca có lời nào ru ời ời à ơi ! À ơi ! Áo anh sứt chỉ đường tà vợ anh chết sớm, mẹ già chưa khâu những đồi sim, những đồi sim, đồi tím hoa sim đồi tím hoa sim, đồi tím hoa sim ..

Chuyện hoa sim - Anh Bằng

Rừng hoang đẹp nhất hoa màu tím  chuyện tình thương nhất chuyện hoa sim  có người con gái xuân vời vợi  tóc còn ngăn ngắn chưa đầy búi 

Ngày xưa nàng vẫn yêu màu tím  chiều chiều lên những đồi hoa sim  đứng nhìn sương tím hoang biền biệt  nhớ chồng chinh chiến miền xa xăm 

Ôi lấy chồng chiến binh  lấy chồng thời chiến chinh, mấy người đi trở lại  sợ khi mình đi mãi, sợ khi mình không về  thì thương người vợ bé bỏng chiều quê  nhưng không chết người trai khói lửa  mà chết người em nhỏ hậu phương  mà chết người em gái tôi thương 

Đời tôi là chiến binh rừng núi  thường ngày qua những đồi hoa sim  thấy cành sim chín thương vô bờ  tiếc người em gái không còn nữa 

Tại sao nàng vẫn yêu màu tím  màu buồn tan tác phải không em  để chiều sim tím hoang biền biệt  để mình tôi khóc chuyện hoa sim ..

Tím cả chiều hoang - Anh Bằng

Nàng có ba người anh đi nhập ngũ những đứa em nàng có em chưa biết nói tôi người chiến binh xa gia đình ở đơn vị về, cưới em xong là đi

Từ chiến trường xa nhớ về ái ngại lấy chồng chiến chinh mấy người đi trở lại nhưng không, nhưng không chết người nơi tiền tuyến cũng không chết người đi khói lửa  mà chết người em ở hậu phương

Ôi một chiều rừng mưa  ba người anh nàng được tin em gái mất trước tin em lấy chồng gió thu buồn não nùng ôi chiều buồn hành quân qua những đồi sim, những đồi hoa sim những đồi sim tím, tím cả chiều hoang biền biệt

Thầm nhớ tay gầy em gái ngày xưa nàng vá cho chồng tấm áo ngày xưa nhìn áo rách vai tôi hát trong chiều tím áo anh sứt chỉ đường tà vợ anh chết sớm mẹ già chưa khâu ..

Những đồi hoa sim - Dzũng Chinh

Những đồi hoa sim ôi những đồi hoa sim tím chiều hoang biền biệt vào chuyện ngày xưa nàng yêu hoa sim tím khi còn tóc búi vai

Mấy lúc xông pha ngoài trận tuyến ai hẹn được ngày về rồi một chiều mây bay từ nơi chiến trường đông bắc đó lần ghé về thăm xóm hoàng hôn tắt sau đồi

Những chiều hành quân ôi những chiều hành quân tím chiều hoang biền biệt một chiều rừng mưa được tin em gái mất chiếc thuyền như vỡ đôi

Phút cuối không nghe được em nói không nhìn được một lần dù một lần đơn sơ để không chết người trai khói lửa mà chết người em nhỏ hậu phương tuổi xuân thì

Ôi ngày trở lại nhìn đồi sim nay vắng người em thơ ôi đồi sim tím chạy xa tít tan dần theo bóng tối

Xưa xưa nói gì bên em một người đi chưa về mà đành lỡ ước tơ duyên nói nói gì cho mây gió một rừng đầy hoa sim nên để chiều đi không hết

Tím cả chiều hoang nay tím cả chiều hoang đến ngồi bên mộ nàng từ dạo hợp hôn nàng không may áo cưới thoáng buồn trên nét mi

Khói buốt bên hương tàn nghi ngút trên mộ đầy cỏ vàng mà đường về thênh thang đồi sim vẫn còn trong lối cũ giờ thiếu người xưa ấy đồi hoang mới tiêu điều ..

Màu tím hoa sim - Trọng Khương & Duy Khánh 

Nàng có bao người anh đi quân đội  khững đứa em nàng, có em chưa biết nói  khi tóc nàng xanh xanh  tôi người chiến binh xa gia đình  yêu nàng như tình yêu em gái

Ngày hợp hôn nàng không đòi may áo cưới  tôi mặc đồ quân nhân  đôi giày đinh bết bùn đất hành quân 

Nàng cười xinh xinh bên anh chồng độc đáo  tôi ở đơn vị về  cưới nhau xong là đi 

Từ chốn xa xôi nhớ về ái ngại  lấy chồng đời chiến chinh  mấy người đi trở lại  lỡ khi mình không về  thì thương người vợ chờ bé bỏng chiều quê 

Nhưng không chết người trai khói lửa  mà chết người gái nhỏ hậu phương  tôi về không gặp nàng  má tôi ngồi bên mộ con đầy bóng tối  chiếc bình hoa ngày cưới  thành bình hương tàn lạnh vây quanh 

Tóc nàng xanh xanh  ngắn chưa đầy búi  em em ơi giây phút cuối  không được nghe em nói  không được trông thấy nhau một lần  ngày xưa nàng thích hoa sim tím  nàng vá cho chồng tấm áo ngày xưa 

Một chiều rừng mưa  ba người anh từ chiến trường đông bắc  được tin em gái mất trước tin em lấy chồng  trời gió sớm thu về, gờn gợn nước sông 

Đứa em nhỏ lớn lên  ngỡ ngàng trông ảnh chị  khi gió sớm thu về cỏ vàng quanh mộ chí  nhưng chiều hành quân qua những đồi sim  những đồi hoa sim  tím cả chiều hoang ôi biền biệt 

Nhìn áo rách vai, tôi hát trong màu hoa  áo anh sứt chỉ đường tà  vợ anh chết sớm mẹ già chưa khâu ..

Màu tím hoa sim - Song Ngọc

Nàng có ba người anh đi quân đội những đứa em nàng, có em chưa biết nói khi tóc nàng xanh xanh tôi người chiến binh xa gia đình yêu nàng như tình yêu em gái

Ngày hợp hôn nàng không đòi may áo cưới tôi mặc đồ quân nhân đôi giày đinh bết bùn đất hành quân nàng cười xinh xinh bên anh chồng độc đáo tôi ở đơn vị về cưới nhau xong là đi, cưới nhau xong là đi

Từ chốn xa xôi nhớ về ái ngại lấy chồng đời chiến chinh mấy người đi trở lại lỡ khi mình không về thì thương người vợ chờ bé bỏng chiều quê nhưng không chết người trai khói lửa  mà chết người gái nhỏ hậu phương

Tóc nàng xanh xanh ngắn chưa đầy búi em em ơi giây phút cuối không được nghe em nói không nhìn thấy nhau một lần  ngày xưa nàng thích hoa sim tím nàng vá cho chồng tấm áo ngày xưa

Một chiều rừng mưa ba người anh từ chiến trường đông bắc được tin em gái mất trước tin em lấy chồng trời gió sớm thu về, gờn gợn nước sông

Nói : Đứa em nhỏ lớn lên ngỡ ngàng trông ảnh chị khi gió sớm thu về cỏ vàng quanh mộ chí 

Nhưng chiều hành quân qua những đồi sim  những đồi hoa sim tím cả chiều hoang ôi biền biệt nhìn áo rách vai, tôi hát trong màu hoa, áo anh sứt chỉ đường tà vợ anh chết sớm mẹ già chưa khâu ..

Tím cả rừng chiều - Thu Hồ

Tím cả rừng chiều một chiều tan bóng xế  khi gió cuốn đìu hiu tím chiều lên màu  chiều xưa có nàng vẫn đợi  vẫn chờ trông ngóng mùa hoa tím rừng thu  hẹn khi nao ngày đi chiến đấu hoa rừng tiễn người yêu  khi nghe gió rừng xao xuyến khoe tím rừng hoa tím đợi bóng anh về 

Gió lạnh đầu mùa, một mùa thu man mác  rung gió tím ngàn hoa, như màu tóc nàng  ngồi mơ ngóng ngoài biên thùy  có chàng chiến sĩ hành quân giữa trời khuya  hẹn đâu ôi vì chân rét mướt  thương người với tình thương  khi nghe gió rừng hoa vắng ôi tím rừng hoa tím  chờ đến bao giờ

Vi vu vi vu đưa lòng về từ biên khu  non xanh bao la chập chùng khuất sâu rừng thu  dư âm đâu đây nghe vọng buồn lên ướt mi  qua bao ngăn cách ôi buồn kẻ ở người đi  rồi một đàn chim theo gió ngàn đưa lối  mách bóng người đã về khi chiều tím nhuộm thu  nụ cười đẹp môi, hoa cài lên áo anh  đóa hoa thơm dịu hiền 

Tím cả rừng chiều, thẹn thùng may áo cưới  nhắc nhở đến người đi, duyên thầm ước gì  ngoài xa cách biệt kinh kỳ  có chàng chiến sĩ đẹp ghi khắc lòng em  hẹn khi nao ngừng tay chiến đấu mong đẹp lứa vừa đôi  khi nghe gió rừng hoa tím mà nhắc ngày hẹn ước  là lúc anh về ..

Chuyện người con gái hái sim - Hồng Vân

Đồi sim tím buồn như mắt của người thuở nào trên lối xưa màu sim tím dở dang gieo sầu nhớ, cách chia xui biệt ly lòng sim như tim vỡ dưới trời tan, mất đi bao niềm tin tình sim không đem đến những yên vui khi sắc tím u buồn

Chuyện năm trước ở đây có một nàng chiều chiều ra hái sim chẳng đem bán vì yêu sim màu tím thế nên tim quạnh hiu mùa đông sang nghe gió đến nửa đêm tránh sao cho khỏi rét nàng yêu sim, yêu thắm thiết say mê, yêu sắc tím u buồn

Nhưng chẳng may cho một hôm khói súng tràn lan đem nàng đi trong một chuyến mãi mãi không về sao lòng người hay dễ quên chuyện người con gái hái sim chết trên đồi hoang bây giờ còn đâu dáng xưa với giọng cười đùa, tiếng nói ngọt ngào

Vì như thế đồi sim vắng đi nàng chẳng còn ra hái sim để sim tím càng tô thêm màu tím, tím ôi gieo buồn thêm đường xưa đây nay vắng bóng nàng đi bốn bên như quạnh hiu nàng qua đi trong nỗi nhớ khôn nguôi gây luyến tiếc cho đời ..