Về quê – Phó Đức Phương

Trong lần về Đoàn Dân ca Quan họ Bắc Ninh (Bắc Ninh là quê ngoại của ông), những ngày mới tái lập tỉnh (1997), NSND Thúy Cải (năm đó là NSƯT, Trưởng đoàn) thân mật khuyên ông nên về quê cư ngụ. Từ lâu, ông đã có ý tưởng phải viết một cái gì đó về làng quê, lời khuyên chân tình của “liền chị quan họ” đã làm thức dậy trong ông những kí ức về một miền quê, nơi có những triền đê, “những dòng sông bên lở, bên bồi”, nơi có “phiên chợ nghèo, lều tranh, mái xiêu”, nơi “cánh cò xưa tạc vào giấc mơ”, ở đó có bóng dáng của người chị, người mẹ, quanh năm dầu sương, dãi nắng, tảo tần, bầu bạn với bánh đa, bánh đúc, dệt nên những “thảo thơm, đồng xanh, trái ngọt”. Thế là “theo em anh thì về”, cái tứ ấy đã mở đầu tác phẩm Về Quê.

Ông tâm sự: “Tôi thấy tim mình nhói rộn lên một chút hồi hộp, bồn chồn. Tôi suy ngẫm, băn khoăn và dồn tụ dần những tình ý của mình cả trong bữa ăn, lúc làm việc hoặc chuyện trò ..

Thật kỳ lạ, đêm hôm đó, tôi buông bút giữa bài hát để đứng dậy lấy chiếc khăn mặt bông, vì từ lúc đó nước mắt tôi cứ tuôn ra đầm đìa, sùi sụt. Thì ra nghệ thuật cũng như cuộc đời tôi vậy, sự mộc mạc, giản dị và chân thật tự đáy lòng sẽ khơi dậy những cội nguồn yêu thương, sự đồng cảm ..”

Hình như chưa có bài hát nào ông viết ra mà lại khóc nhiều như thế. Ông vừa viết, vừa khóc. Khi hát cho anh chị em trong Đoàn Dân ca Quan họ Bắc Ninh nghe, ông cũng khóc, khi tập cho nghệ sĩ Quý Tráng (người đầu tiên biểu diễn bài hát này) ông cũng không kìm được nước mắt ..